Người lao động bị nợ lương, sa thải trái pháp luật được trợ giúp pháp lý như thế nào?

Khi tiền lương bị nợ, quyền lợi của người lao động được pháp luật bảo vệ như thế nào?

Tiền lương là một trong những quyền lợi cơ bản của người lao động và là nghĩa vụ quan trọng của người sử dụng lao động. Đối với những gia đình có hoàn cảnh khó khăn, việc bị chậm trả lương trong thời gian dài có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí sinh hoạt, tiền thuê nhà, học phí của con và những nhu cầu thiết yếu khác.

Điều 94 Bộ luật Lao động năm 2019 quy định người sử dụng lao động phải trả lương trực tiếp, đầy đủ, đúng hạn cho người lao động. Theo khoản 4 Điều 97 của Bộ luật này, trường hợp vì lý do bất khả kháng mà người sử dụng lao động đã tìm mọi biện pháp khắc phục nhưng không thể trả lương đúng hạn thì không được chậm quá 30 ngày. Nếu trả lương chậm từ 15 ngày trở lên, người sử dụng lao động phải đền bù cho người lao động một khoản tiền ít nhất bằng số tiền lãi của số tiền trả chậm theo quy định.

Như vậy, việc doanh nghiệp gặp khó khăn trong hoạt động sản xuất, kinh doanh không đồng nghĩa với việc được tùy ý kéo dài thời gian trả lương hoặc từ chối thực hiện nghĩa vụ thanh toán tiền lương cho người lao động.

Không phải mọi trường hợp cho nghỉ việc đều là sa thải đúng pháp luật

Bên cạnh tình trạng nợ lương, người lao động còn có thể đối mặt với việc bị chấm dứt hợp đồng lao động hoặc xử lý kỷ luật sa thải không đúng quy định.

Pháp luật lao động phân biệt giữa việc người sử dụng lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động và việc xử lý kỷ luật lao động bằng hình thức sa thải. Điều 36 Bộ luật Lao động năm 2019 quy định các trường hợp người sử dụng lao động có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động, trong khi Điều 125 quy định cụ thể các trường hợp được áp dụng hình thức xử lý kỷ luật sa thải. Đồng thời, Điều 122 Bộ luật Lao động năm 2019 đặt ra các nguyên tắc, trình tự, thủ tục xử lý kỷ luật lao động. Do đó, người sử dụng lao động không thể tùy ý sa thải người lao động khi không có căn cứ pháp luật hoặc không tuân thủ trình tự, thủ tục bắt buộc.

Đối với trường hợp người sử dụng lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật, Điều 41 Bộ luật Lao động năm 2019 quy định các nghĩa vụ liên quan đến việc nhận người lao động trở lại làm việc, trả tiền lương, đóng bảo hiểm và bồi thường thiệt hại theo từng trường hợp cụ thể.

Vì vậy, khi cho rằng quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm, người lao động có quyền yêu cầu giải quyết tranh chấp theo quy định của pháp luật.

Người lao động bị nợ lương, sa thải trái pháp luật được trợ giúp pháp lý như thế nào?

Một trong những trở ngại lớn đối với người lao động có hoàn cảnh khó khăn là chi phí sử dụng dịch vụ pháp lý. Khi đang bị nợ lương hoặc mất việc làm, việc phải bỏ thêm một khoản tiền để thuê luật sư có thể vượt quá khả năng tài chính của họ.

Khoản 1 Điều 2 Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 (đã được sửa đổi, bổ sung) xác định trợ giúp pháp lý là việc cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho người được trợ giúp pháp lý trong vụ việc trợ giúp pháp lý theo quy định của Luật, góp phần bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong tiếp cận công lý và bình đẳng trước pháp luật.

Theo Điều 7 Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017, người thuộc hộ nghèo là một trong những nhóm được trợ giúp pháp lý miễn phí. Ngoài ra, người lao động cũng có thể thuộc các diện được trợ giúp pháp lý khác như người có công với cách mạng, người khuyết tật có khó khăn về tài chính hoặc diện khác theo quy định. Việc bị nợ lương, chậm trả lương hoặc chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật không tự động làm phát sinh quyền được trợ giúp pháp lý; người yêu cầu phải thuộc diện được trợ giúp pháp lý và có vụ việc cụ thể liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

Đáng chú ý, Luật số 05/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, có hiệu lực từ ngày 01/01/2027, mở rộng diện người được trợ giúp pháp lý, trong đó có người thuộc hộ cận nghèo. Đây là điểm mới có ý nghĩa thiết thực, tạo thêm cơ hội tiếp cận dịch vụ pháp lý miễn phí cho những người lao động thuộc hộ cận nghèo khi phát sinh tranh chấp về tiền lương, việc làm và các quyền lợi lao động khác. Luật này cũng quy định người lao động có thu nhập thấp được trợ giúp pháp lý khi là người bị buộc tội hoặc bị hại.

Trợ giúp pháp lý trong vụ việc lao động cụ thể

Theo Điều 27 Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 (đã được sửa đổi, bổ sung), trợ giúp pháp lý được thực hiện trong các lĩnh vực pháp luật, trừ lĩnh vực kinh doanh, thương mại, thông qua ba hình thức: tham gia tố tụng, tư vấn pháp luật và đại diện ngoài tố tụng. Vì vậy, tranh chấp lao động có thể là vụ việc trợ giúp pháp lý khi người yêu cầu thuộc diện được trợ giúp pháp lý và vụ việc liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của người đó.

Trong các vụ việc về nợ lương, sa thải trái pháp luật, người được trợ giúp pháp lý có thể được tư vấn về quyền lợi, hướng dẫn chuẩn bị hồ sơ, tài liệu; được đại diện ngoài tố tụng trước cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc được trợ giúp viên pháp lý, luật sư thực hiện trợ giúp pháp lý tham gia tố tụng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp theo quy định. Sự hỗ trợ này đặc biệt có ý nghĩa đối với người lao động thuộc diện được trợ giúp pháp lý, giúp họ tiếp cận người có chuyên môn pháp lý mà không phải trả tiền, lợi ích vật chất hoặc lợi ích khác.

Khi phát sinh tranh chấp lao động, chứng cứ là yếu tố quan trọng để xác định quyền và nghĩa vụ của các bên. Người lao động nên lưu giữ hợp đồng lao động, bảng chấm công, phiếu lương, sao kê tài khoản ngân hàng, tin nhắn trao đổi công việc, thông báo chấm dứt hợp đồng, quyết định sa thải và các tài liệu liên quan.

Đối với những trường hợp làm việc không có hợp đồng bằng văn bản, người lao động càng cần chú ý lưu giữ thông tin chứng minh quá trình làm việc thực tế. Theo Điều 13 Bộ luật Lao động năm 2019, việc xác định hợp đồng lao động không chỉ căn cứ vào tên gọi văn bản mà còn dựa trên bản chất thỏa thuận về việc làm có trả công, tiền lương và sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên. Do đó, việc không có văn bản mang tên hợp đồng lao động không đồng nghĩa với việc người lao động đương nhiên mất quyền được pháp luật lao động bảo vệ.

Đừng để thời hiệu giải quyết tranh chấp trôi qua

Nhiều người lao động khi bị nợ lương thường lựa chọn chờ đợi doanh nghiệp thanh toán hoặc tự thương lượng trong thời gian dài. Tuy nhiên, việc kéo dài quá trình giải quyết có thể ảnh hưởng đến quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền bảo vệ quyền lợi.

Điều 190 Bộ luật Lao động năm 2019 quy định thời hiệu yêu cầu hòa giải viên lao động hòa giải tranh chấp lao động cá nhân là 06 tháng; yêu cầu Hội đồng trọng tài lao động giải quyết là 09 tháng; yêu cầu Tòa án giải quyết là 01 năm, tính từ ngày phát hiện hành vi mà bên tranh chấp cho rằng quyền, lợi ích hợp pháp của mình bị vi phạm. Pháp luật cũng có quy định về việc không tính một số khoảng thời gian có trở ngại khách quan hoặc sự kiện bất khả kháng vào thời hiệu.

Đáng chú ý, theo Điều 188 Bộ luật Lao động năm 2019, một số tranh chấp, trong đó có tranh chấp về xử lý kỷ luật lao động theo hình thức sa thải và đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động, không bắt buộc phải qua thủ tục hòa giải của hòa giải viên lao động trước khi yêu cầu Tòa án giải quyết.

Người lao động tìm đến đâu khi có nhu cầu được trợ giúp pháp lý?

Người lao động thuộc diện được trợ giúp pháp lý và có vụ việc cụ thể liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của mình có thể liên hệ Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước tại địa phương để được hướng dẫn, xem xét tiếp nhận yêu cầu và thực hiện trợ giúp pháp lý theo quy định.

Người dân cũng có thể tìm hiểu thông tin trên Cổng Pháp luật quốc gia, Trang thông tin điện tử trợ giúp pháp lý Việt Nam hoặc liên hệ số điện thoại trợ giúp pháp lý 1800.1233/024.6273.9631 (trong giờ hành chính) để được cung cấp, hướng dẫn thông tin về trợ giúp pháp lý.

Ngoài ra, người lao động có thể liên hệ tổ chức công đoàn hoặc cơ quan có thẩm quyền giải quyết tranh chấp lao động để được hỗ trợ theo chức năng, nhiệm vụ.